Testy alergiczne skórne to najczęściej stosowana metoda wykrywania alergii, pozwalająca na ocenę nadwrażliwości na konkretne alergeny poprzez obserwację reakcji skóry. Wyróżnia się trzy główne typy testów: punktowe (prick), śródskórne (intradermalne) oraz płatkowe (patch), a dobór odpowiedniego rodzaju testu i alergenów zależy od wskazań klinicznych oraz wieku pacjenta[1][2][4].
Na jakie alergeny wykonuje się testy alergiczne skórne?
Testy punktowe wykrywają przede wszystkim alergie IgE-zależne i są wykonywane najczęściej na alergeny wziewne (takie jak pyłki roślin, roztocza kurzu domowego, pleśnie czy sierść zwierząt) oraz na wybrane alergeny pokarmowe (np. białka mleka, jaja czy orzechów, jeśli wskazuje na nie wywiad kliniczny)[2][4]. Testy śródskórne są zlecane najczęściej w przypadku podejrzenia uczuleń na leki oraz jady owadów, zwłaszcza gdy wynik testu punktowego pozostaje niejednoznaczny[1][4]. Testy płatkowe (patch) natomiast służą do wykrywania alergii kontaktowych, czyli uczuleń wynikających z bezpośredniego kontaktu skóry z substancjami takimi jak metale (np. nikiel, chrom), składniki kosmetyków, konserwanty, lateks, barwniki i zapachy[1][4]. W skład tzw. paneli alergicznych wchodzą standaryzowane zestawy alergenów, a dobór ich komponentów opiera się na podejrzeniach klinicznych oraz warunkach środowiskowych regionu[4].
Rodzaje testów skórnych i mechanizmy ich działania
Testy punktowe (prick) opierają się na ocenie natychmiastowej reakcji IgE-zależnej skóry, która pojawia się już po około 15–20 minutach od aplikacji alergenu[2][1]. Roztwór alergenu umieszcza się na skórze i wykonuje niewielkie nakłucie naskórka. Reakcja dodatnia objawia się wystąpieniem bąbla i rumienia. Testy śródskórne polegają na płytkim wstrzyknięciu niewielkiej ilości alergenu bezpośrednio do skóry właściwej — tutaj również ocenia się reakcję natychmiastową, ale metoda ta jest bardziej czuła, co oznacza zwiększone ryzyko wyników fałszywie dodatnich[1][4].
Testy płatkowe bazują na wykrywaniu reakcji alergicznych typu późnego, opóźnionej reakcji komórkowej (mediowanej przez limfocyty T), którą ocenia się w 48 oraz 72 godziny po nałożeniu czynnika alergizującego na skórę pleców przy użyciu specjalnych płatków/nośników[1][4]. Zmiany obserwuje się jako zaczerwienienie, grudki, pęcherzyki lub lichenizację.
Przebieg i technika wykonywania testów alergicznych skórnych
W zależności od typu testu skórnego wybrane alergeny (jako roztwory, ekstrakty lub, jak w przypadku testów płatkowych, na nośnikach) są aplikowane na odpowiednią okolicę skóry[1][2]. Do testów punktowych stosuje się lancety umożliwiające nakłucie naskórka, do śródskórnych cienkie igły z użyciem strzykawek tuberkulinowych, a w testach płatkowych specjalne plastry. Ocena opiera się na porównaniu reakcji skóry w miejscu kontaktu z alergenem z reakcjami na kontrole: dodatnią (histamina) i ujemną (sól fizjologiczna), co warunkuje wiarygodność uzyskanego rezultatu[2][3].
Efekt reakcji mierzony jest w milimetrach (średnica bąbla lub rumienia), natomiast w testach płatkowych stosuje się ocenę półilościową w postaci skali klinicznej[2][4]. Wszystkie odczyty i wyniki są zawsze analizowane w kontekście objawów klinicznych oraz wywiadu (np. ekspozycji na podejrzewany alergen).
Kogo kwalifikuje się do testów i jak dobiera się panel alergenów?
Wybór rodzaju testu skórnego i specyficznych alergenów przeprowadza się w oparciu o obraz kliniczny, domniemane czynniki alergizujące, wiek oraz współistniejące choroby pacjenta[2][4]. U małych dzieci zwykle częściej wykonuje się testy płatkowe, natomiast testy punktowe i śródskórne zaleca się przede wszystkim u dzieci powyżej piątego roku życia, u dorosłych — standardowo po potwierdzeniu wskazań klinicznych[1].
Treść panelu alergenów uzależniona jest od regionu zamieszkania i występowania danych czynników w otoczeniu (np. różne pyłki roślin w różnych porach roku i rejonach kraju)[4]. Panel może obejmować alergeny zwierzęce, roślinne, kontaktowe czy pokarmowe zgodnie z uzasadnionym klinicznie podejrzeniem. Co ważne rezultat testu dodatniego musi być interpretowany w powiązaniu z objawami — obecność uczulenia na dany alergen nie zawsze oznacza pełnoobjawową alergię[4][2].
Ograniczenia i czynniki wpływające na wyniki testów
Testy alergiczne skórne są relatywnie szybkie, bezpieczne i szeroko dostępne, ale wyniki mogą być zafałszowane przez szereg czynników[2][5]. Leki przeciwhistaminowe, steroidowe, niektóre leki przeciwdepresyjne oraz ogólne zaburzenia immunologiczne mogą prowadzić do wyników fałszywie ujemnych. Fałszywie dodatnie wyniki notuje się natomiast przy nadwrażliwości skóry lub w przypadku miejscowych podrażnień[5].
Dlatego skórne testy alergiczne uznaje się za badania przesiewowe — w przypadku wątpliwości lub rozbieżności z objawami konieczne może być pogłębienie diagnostyki (np. testy laboratoryjne z krwi, próby prowokacyjne)[3][4]. Powtarzalność i skuteczność testów zależy też od właściwego przygotowania pacjenta (odstawienie leków zgodnie z wytycznymi lekarskimi) oraz skrupulatnego przestrzegania procedur[2][4][5].
Podsumowanie: znaczenie i praktyczne aspekty testów alergicznych skórnych
Testy skórne, niezależnie od typu, pozostają podstawowym narzędziem w wykrywaniu alergenów wziewnych, alergenów kontaktowych oraz wybranych alergenów pokarmowych[2][4]. Każda metoda pozwala na ocenę odmiennego mechanizmu alergii — natychmiastowego (IgE-zależnego) lub opóźnionego (kontaktowego). Panel alergenów dobierany jest indywidualnie do pacjenta. Warto pamiętać, że wynik testu uznaje się za wiarygodny tylko w powiązaniu z obrazem klinicznym oraz rzetelnie przeprowadzonym wywiadem[4][2]. W razie wątpliwości lub konieczności pogłębienia diagnostyki zaleca się wykonanie dodatkowych badań laboratoryjnych.
Źródła:
- [1] https://admed.org.pl/blog/testy-alergiczne-skorne-jak-sie-je-wykonuje
- [2] https://zdrowie.pzu.pl/poradnik-o-zdrowiu/szczegoly/testy-skorne-przygotowanie-przebieg-wskazania
- [3] https://gemini.pl/poradnik/artykul/testy-skorne-a-badanie-przeciwcial-przy-badaniu-na-alergie-jakie-sa-roznice/
- [4] https://www.luxmed.pl/dla-pacjenta/uslugi/badania/testy-alergiczne-skorne
- [5] https://www.drchlebus.pl/blog/jak-przebiegaja-skorne-testy-alergiczne
StrefaOpiekunki.pl to portal dedykowany świadomemu rodzicielstwu, gdzie ekspertka wiedza łączy się z codziennymi doświadczeniami rodzin. Tworzymy treści wspierające rodziców i opiekunów w podejmowaniu przemyślanych decyzji dotyczących opieki, rozwoju i wychowania dzieci.